Malarstwo, projekty kreatywne, arteterapia

Archetypy funkcjonują jak fundamentalna infrastruktura znaczenia: nie są treścią, lecz warunkiem jej pojawiania się. W snach, mitach i wytworach sztuki ujawniają się nie wprost, lecz poprzez symbole tymczasowe przejawy między tym, co świadome, a tym, co operuje poniżej progu racjonalnej analizy. Podświadomość nie komunikuje się językiem definicji; pracuje obrazem, napięciem, rytmem. Sztuka staje się więc środowiskiem, w którym te symbole mogą się materializować, iterować i oddziaływać.

Poprzez sztukę łączymy się z podświadomymi strukturami znaczeń. Nie „odczytujemy” ich w klasycznym sensie raczej wchodzimy z nimi w relację. Symbol nie jest tu znakiem zastępczym, lecz nośnikiem sensu. Może uruchamiać procesy, kierować uwagą, prowokować decyzje i wewnętrzne przesunięcia. W tym sensie symbole nie tyle opisują rzeczywistość, ile ją performują. Same archetypy pozostają jednak nieosiągalne. Są transgresją wszystkich symboli, które do nich nawiązują. Każdy obraz, narracja czy forma artystyczna jest jedynie przybliżeniem lokalną implementacją czegoś, co z definicji wymyka się bezpośredniemu poznaniu. Archetypy emanują sensem, ale same nigdy nie stają się jego przedmiotem. Są granicą poznania, podobnie jak idee w sensie platońskim: absolutne, lecz niedostępne w czystej postaci. Ich konkretyzacja zawsze przechodzi przez filtr naszego doświadczenia, języka, kultury i ograniczeń percepcji. To proces nieuniknienie zabarwiony subiektywnością. Każde spotkanie z archetypem jest więc inne zależne od kontekstu, momentu i „gotowości systemu”, jakim jest jednostka. Nie oznacza to jednak dowolności. Wręcz przeciwnie: powtarzalność motywów w sztuce i snach wskazuje, że poruszamy się po wspólnej mapie sensu, nawet jeśli każdy widzi ją z innej perspektywy.

Moc archetypów nie polega na tym, że możemy je w pełni zrozumieć, lecz na tym, że możemy się ku nim orientować. Próba dotarcia do transcendentalnego znaczenia, nawet jeśli z góry skazana na niepełność, pozwala nam odnaleźć się w świecie poszarpanych znaczeń, fragmentarycznych narracji i nadmiaru bodźców. Archetypy działają jak stabilne punkty odniesienia w chaosie interpretacji.

Sztuka, w tym ujęciu, nie jest luksusem ani dekoracją. Jest strategicznym narzędziem sensotwórczym tj. przestrzenią, w której to, co niepoznawalne, może się zamanifestować, a to, co rozproszone, może chwilowo nabrać spójności. Nie po to, by zamknąć znaczenie, lecz by utrzymać je w obiegu.

symbolizm archetypu